“Derste anlıyorum ama sınavda yapamıyorum.” “Çalışıyor ama olmuyor.” Bu cümleleri duyan veli genellikle iki açıklamadan birine yönelir: Ya çocuk yeterince çalışmıyordur ya da “matematik kafası” yoktur. Çoğu zaman ikisi de doğru değildir. Sorun bu yılın konusunda değil, birkaç yıl önce yarım kalmış bir konudadır ve üzerine gelen her yeni konu o eksiği biraz daha büyütür.
Matematik neden birikerek ilerler?
Tarih dersinde bir üniteyi kaçıran öğrenci sonraki üniteyi yine de öğrenebilir. Matematikte ise bu yılın konusu, geçen yılın konusunu araç olarak kullanır. Araç eksikse yeni konu ne kadar iyi anlatılırsa anlatılsın yerine oturmaz.
Bunu ölçen araştırmalar var. ABD ve İngiltere'de ülke çapında temsil gücü olan iki veri setiyle yapılan bir çalışmada (Siegler ve arkadaşları, 2012), ilkokul çağındaki kesir ve bölme bilgisinin, beş-altı yıl sonraki cebir bilgisini ve genel matematik başarısını öngördüğü bulundu. Üstelik bu ilişki, genel zihinsel yetenek ile ailenin gelir ve eğitim düzeyi hesaba katıldıktan sonra da sürüyordu.
Hangi eksik neyi bozar?
Çarpım tablosu ve bölme → sadeleştirme, çarpanlar, kareköklü ifadeler. 56'nın 7'ye bölündüğünü hemen göremeyen öğrenci 56/63 kesrini sadeleştiremez. Yıllar sonra √72 = 6√2 dönüşümünde aynı yerde takılır; çünkü 72'nin içindeki 36'yı göremez.
Kesirler → oran-orantı, yüzdeler, denklemler, olasılık. x/3 + x/4 = 14 denklemini çözemeyen öğrencinin sorunu çoğu zaman denklem değildir; 1/3 + 1/4 işlemini yapamıyordur. Öğretmen denklemi yeniden anlatır, öğrenci yine yapamaz, çünkü anlatılan şey eksik olan şey değildir.
Negatif sayılar → cebirin tamamı. −3 − (−5) işleminde tereddüt eden öğrenci, 2x − 7 = −3x + 8 denkleminde yöntemi doğru uygulasa bile işaret hatasıyla yanlış sonuca ulaşır. Bu hata karneye “dikkatsizlik” olarak yansır; oysa dikkat değil, tam sayılarda işlem bilgisi eksiktir.
Eşittir işaretinin anlamı → denklem kurma. Birçok çocuk “=” işaretini “sonucu yaz” komutu olarak öğrenir. 8 + 4 = □ + 5 sorusunda kutuya 12 yazan öğrenci, eşitliğin iki tarafının dengede olması gerektiğini kavramamıştır. Ortaokul öğrencileriyle yapılan araştırmalar, eşittir işaretini bu şekilde anlayan öğrencilerin denklem çözmede daha başarısız olduğunu gösteriyor.
Oran-orantı → yüzde problemleri, benzerlik, eğim, fen dersleri. Oran-orantı yalnızca bir ünite değildir. Üçgenlerde benzerlik, doğrunun eğimi, lisede trigonometri, fizikte hız, kimyada karışım hesapları aynı düşünme biçimine dayanır. Burada eksiği olan öğrenci, birbirinden bağımsız görünen beş-altı konuda birden zorlanır.
Evde bakabileceğiniz altı soru
Aşağıdaki sorular bir sınav değil, ipucudur. Sakin bir zamanda, süre tutmadan sorun. Cevabın doğruluğundan çok çocuğunuzun nasıl düşündüğünü dinleyin; “bunu nasıl buldun?” diye sorun. Yanlışı o anda düzeltmeyin, yalnızca not alın. İlk iki soru ilkokulun son yıllarından, kesir soruları 6. sınıftan, son iki soru 7. sınıfın sonundan itibaren sorulabilir.
- 7 × 8 kaç eder? 56 ÷ 7 kaç eder? Cevap birkaç saniyeden uzun sürüyor ya da parmakla sayılıyorsa çarpım tablosu henüz otomatikleşmemiştir.
- 8 + 4 = □ + 5 eşitliğinde kutuya ne gelir? Doğru cevap 7. Kutuya 12 ya da 17 yazılıyorsa eşitlik kavramı eksiktir.
- 3/4 mü büyük, 5/8 mi? Neden? Doğru cevap 3/4, çünkü 6/8'e eşittir. “8 daha büyük, o yüzden 5/8” cevabı, kesrin büyüklüğünün anlaşılmadığını gösterir.
- 1/2 + 1/3 kaç eder? Doğru cevap 5/6. Payları ve paydaları ayrı ayrı toplayıp 2/5 bulmak, kesirlerde çok sık görülen bir hatadır.
- −3 − (−5) kaç eder? (−2) × (−3) kaç eder? Doğru cevaplar 2 ve 6. Tereddüt varsa tam sayılarla işlemler oturmamıştır.
- Yüzde 20 indirimle 80 liraya satılan bir ürünün indirimsiz fiyatı kaç liradır? Doğru cevap 100 lira. 80'in yüzde 20'sini ekleyip 96 bulmak, oran düşüncesinin eksik olduğuna işaret eder.
Bu sorular bir tanı koymaz; yalnızca nereye bakmanız gerektiğini gösterir. Bir soruda takılmak tek başına endişe nedeni değildir. Birkaçında birden takılmak ise bu yılın konularındaki zorlanmanın nedenini açıklayabilir.
Eksik bulununca ne yapmalı, ne yapmamalı?
- Eksik olan konuya dönün. Bu yılın konusunu tekrar tekrar anlattırmak, eksik başka yerdeyse sonuç vermez.
- Geri dönmeyi küçümsetmeyin. 7. sınıf öğrencisinin kesir çalışması “geri kalmak” değildir; çocuğunuza da bunu açıkça söyleyin. Sağlam olmayan zemine kat çıkılmaz.
- Az ve sık çalıştırın. Haftada bir uzun oturum yerine her gün 15–20 dakikalık çalışma, temel becerilerin yerleşmesi için daha uygundur.
- Soru sayısını artırmakla yetinmeyin. Eksik kapanmadan çözülen yüz soru, aynı hatanın yüz kez tekrarı olabilir.
- Kıyaslamayın. “Ablan bunu senin yaşında yapıyordu” cümlesi eksiği kapatmaz, yalnızca matematiği sevimsizleştirir.
- Okuldaki öğretmenle konuşun. Sınıfta gördükleri, evde gördüklerinizi tamamlar.
Eksiklerin tam dökümü için
Evdeki sorular size bir fikir verir; eksiklerin konu konu dökümü için daha kapsamlı bir değerlendirme gerekir. Medis Matematik'te bu değerlendirmeyi ücretsiz temel eksiklik testi olarak yapıyor, sonucu veliye yazılı bir raporla sunuyoruz. Eksiklerin birebir derslerle hangi sırayla kapatıldığını temel eksiklik programı sayfasında, konunun genel çerçevesini ise temel eksiklik nedir yazımızda okuyabilirsiniz.